निराकार उपासना र शान्तिको केन्द्र: अलेख पार्क तथा केन्द्रीय कार्यालय (दमक)

झापा जिल्लाको दमक नगरपालिका वडा नं. ४, ताराबारीमा अवस्थित अलेख पार्क तथा अलेख धर्म सेवा समाजको केन्द्रीय कार्यालय नेपालमा महिमा धर्म (अलेख पन्थ) को सर्वोच्च आस्थाको केन्द्र हो। १९औं शताब्दीको मध्यतिर भारतको ओडिशाबाट सुरु भएको यो धर्म जातिप्रथा, अन्धविश्वास र कठोर कर्मकाण्डको विरुद्धमा एउटा क्रान्तिकारी आध्यात्मिक आन्दोलनका रूपमा स्थापित भएको थियो। मूर्तिविहीन निराकार परमात्मा ‘अलेख’ को उपासना गरिने यो स्थल ध्यान, योग, आत्मिक शान्ति र धार्मिक पर्यटनका लागि नेपालकै एक अद्वितीय र उदीयमान गन्तव्य हो।

संक्षिप्त जानकारी (Quick Facts)

स्थान: दमक नगरपालिका-४, ताराबारी, झापा, कोशी प्रदेश

केन्द्रीय संस्था: अलेख धर्म सेवा समाज (नेपालको केन्द्रीय कार्यालय तथा आश्रम)

संस्थापक तथा प्रचारक: महायोगी महिमा स्वामी र सन्त कवि भीम भोई

ऐतिहासिक भूमिदाता: स्व. पहलमान कार्की तथा धर्मपत्नी (वि.सं. २०३२/३३ मा डेढ बिघा दान)

नियमित अनुष्ठान: भारत (ओडिशा) बाट हरेक ३/६ महिनामा ७/८ जना महन्त साधुहरूको आगमन र विशेष अनुष्ठान

धार्मिक विशेषता: निराकार परमात्मा उपासना, मूर्तिपूजा तथा बली निषेध, सामाजिक समानता

पवित्र धरोहर: विगतमा स्वर्गारोहण हुनुभएका ८/९ जना तपस्वी साधुहरूको पवित्र समाधि स्थल

अलेख महिमा धर्म: उत्पत्ति, दर्शन र क्रान्तिकारी महत्त्व

अलेख महिमा धर्म (महिमा पन्थ) को उदय १९औं शताब्दीको मध्यतिर भारतको ओडिशाबाट भएको हो। यस धर्मका संस्थापक महायोगी महिमा स्वामी हुनुहुन्थ्यो भने यसको दार्शनिक सन्देशलाई सरल भाषा र भजनमार्फत जनमानससम्म पुर्‍याउने काम प्रसिद्ध दृष्टिविहीन सन्त कवि भीम भोईले गर्नुभएको थियो। ओडिशाको जोरान्डा गादी यस धर्मको विश्वव्यापी मुख्य पीठ मानिन्छ।

यो धर्म समाजमा व्याप्त असमान जातिप्रथा, छुवाछूत, अन्धविश्वास र देखावटी कर्मकाण्डका विरुद्ध एउटा जागरणका रूपमा आएको हो। यस धर्मका प्रमुख स्तम्भहरू निम्न छन्:

निराकार उपासना: ईश्वर ‘अलेख’ (निर्गुण, निराकार र रूपविहीन) हुनुहुन्छ। यहाँ कुनै पनि मूर्तिपूजा, मन्दिरमा प्रतिमा वा बली प्रथालाई स्थान दिइँदैन।
सामाजिक समानता र भातृत्व: सम्पूर्ण मानव जाति एकै ईश्वरका सन्तान हुन् भन्ने मान्यता राख्दै यसले जातपात र छुवाछूतको पूर्ण उन्मूलनको वकालत गर्दछ।
अनुशासित र सात्विक जीवन: अनुयायी र साधु-सन्तहरू पूर्ण शाकाहारी रहन्छन्। सूर्योदय र सूर्यास्तको समयमा प्रकृतिका प्रत्यक्ष स्वरूप सूर्यतर्फ फर्केर प्रार्थना तथा ध्यान गर्नु यहाँको नित्य नियम हो।

Aalekh Mandir Ashram Damak

दमक-४, ताराबारीस्थित अलेख धर्म सेवा समाजको केन्द्रीय आश्रम तथा मन्दिर परिसर

धर्मका प्रेरक व्यक्तित्वहरू र ऐतिहासिक भूमिदान

दृष्टिविहीन सन्त कवि भीम भोई

महिमा धर्मका मुख्य प्रचारक तथा महान दार्शनिक सन्त कवि भीम भोईले आफ्ना कालजयी भजन र काव्य रचनामार्फत निराकार ईश्वर र मानवतावादी चेतनालाई सर्वसाधारणसम्म फैलाउनुभएको थियो।

ऐतिहासिक भूमिदाता पहलमान कार्की तथा धर्मपत्नी

वि.सं. २०३२/३३ सालमा आफ्नो करिब डेढ बिघा निजी जग्गा दान गरेर दमकमा अलेख धर्म सेवा समाजको जग बसाल्नुहुने महान व्यक्तित्व स्व. पहलमान कार्की र उहाँकी धर्मपत्नीको त्याग नै नेपालमा यस धर्म विस्तारको मुख्य आधारशिला हो।

धार्मिक पर्यटकीय महत्त्व, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र तपस्वीहरूको समाधि

दाता पहलमान कार्कीले उपलब्ध गराउनुभएको यो फराकिलो, शान्त र हरियालीयुक्त भूमि आज नेपालकै एक उदीयमान धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्य (Religious Tourism Destination) का रूपमा विकसित भएको छ। यस पवित्र परिसरमा विगतमा कठोर साधना गरी स्वर्गारोहण हुनुभएका ८/९ जना तपस्वी साधुहरूको समाधि स्थल रहेको छ, जसले गर्दा यहाँको आध्यात्मिक तरङ्ग अत्यन्त प्रभावशाली र पवित्र मानिन्छ।

यस केन्द्रको आध्यात्मिक सम्बन्ध भारतको मूल पीठ ओडिशासँग निरन्तर जीवन्त रहेको छ। भारतको ओडिशाबाट हरेक ३ देखि ६ महिनाको अन्तरालमा ७ देखि ८ जना विशिष्ट महन्त तथा साधुहरू यहाँ आउने गर्दछन्। उहाँहरूले यस आश्रममा विशेष धार्मिक अनुष्ठान, सत्सङ्ग र साधना सम्पन्न गरी फर्कने गर्नुहुन्छ, जसको सम्पूर्ण आवास, भोजन र आध्यात्मिक कार्यक्रमको कुशल व्यवस्थापन अलेख धर्म सेवा समाज व्यवस्थापन समितिले गर्दै आएको छ।

यहाँ आयोजना हुने विशेष उत्सव र मेलाहरूमा नेपालभरिका भक्तजनका साथै भारतको दार्जिलिङ, सिक्किम, असम र ओडिशाबाट समेत हजारौंको संख्यामा पर्यटक तथा दर्शनार्थीहरू आउने गर्छन्, जसले दमकको सांस्कृतिक पहिचानलाई विश्वसामु चिनाएको छ।

दैनिक उपासना तथा प्राकृतिक लयमा ध्यान तथा भोजनका लागी तयारी गर्दै अलेख साधु-सन्तहरू

दमक-४: पूर्व नेपालकै उदीयमान धार्मिक तथा सांस्कृतिक हब

दमक नगरपालिका वडा नं. ४ केवल एक प्रशासनिक इकाई मात्र नभई पूर्वी नेपालकै एक अद्वितीय बहु-धार्मिक तथा सांस्कृतिक संगम स्थलका रूपमा स्थापित भइरहेको छ। यसै वडा तथा आसपासको सीमित दूरीभित्र वैदिक सनातन, किराँती, धिमाल आदिवासी संस्कृति र निराकार अलेख महिमा दर्शनका प्रमुख केन्द्रहरू अवस्थित छन्:

श्री कृष्ण मन्दिर (दमक-४): पूर्व-पश्चिम राजमार्ग नजिकै रहेको यस क्षेत्रको प्रमुख धार्मिक आस्था केन्द्र, जहाँ श्रीकृष्ण जन्माष्टमीमा ऐतिहासिक मेला लाग्ने गर्दछ।
भट्टराई कुल वंश प्रतिष्ठान (केन्द्रीय धाम/मन्दिर): देशभरिका भट्टराई बन्धुहरूको कुल परम्परा, पितृ कार्य र धार्मिक भेलाको मुख्य धरोहर।
वशिष्ठ गुरुकुल: वैदिक सनातन धर्म संस्कार, संस्कृत शिक्षा, वेद अध्ययन र गुरुकुलीय परम्पराको संरक्षण गर्ने पवित्र शैक्षिक केन्द्र।
दाहाल कुलवंश प्रतिष्ठान: दाहाल बन्धुहरूको कुल मन्दिर, सामाजिक एकता र वंश परम्परा जगेर्ना गर्ने आस्था स्थल।
पोखरेल कुल वंश प्रतिष्ठान: पोखरेल बन्धुहरूको धार्मिक तथा सामाजिक भेला हुने कुल मन्दिर परिसर।
दुर्गा मन्दिर तथा ताराबारी माता मन्दिर: स्थानीय स्तरमा शक्ति उपासना, दैनिक नित्य पूजा र धार्मिक जागरणका पवित्र मन्दिरहरू।
धिमाल जात्री (सिर्जात) मेला स्थलहरू: तराईका प्रथम भूमिपुत्र धिमाल जातिको मौलिक जात्री पर्व, ग्रामथान पूजा र सांस्कृतिक उत्सव मनाइने ऐतिहासिक थलोहरू।

यी सबै धार्मिक प्रतिष्ठान, गुरुकुल, कुल मन्दिरहरू र अलेख महिमा आश्रमको एकाग्र अवस्थितिले दमक-४ लाई पूर्वी नेपालकै बृहत् धार्मिक पर्यटन सर्किट (Religious Tourism Circuit) को रूपमा अघि बढाउने प्रचुर सम्भावना बोकेको छ।

प्रचुर सम्भावना र संरक्षणको खाँचो: हातेमालोको आह्वान

धार्मिक, आध्यात्मिक र पर्यटकीय दृष्टिकोणले प्रचुर सम्भावना बोकेको भएता पनि यो पवित्र स्थल हालसम्म अपेक्षित प्रचारप्रसार र विकासको अभावमा छायाँमा परेको छ। यति ठूलो ऐतिहासिक भूमिदान, अन्तर्राष्ट्रिय साधु-सन्तहरूको आगमन र निराकार ध्यानको अनुपम केन्द्र हुँदाहुँदै पनि यसको प्रचारप्रसार राष्ट्रिय स्तरमा पुग्न सकेको छैन।

यस क्षेत्रको बृहत्तर विकास, संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि स्थानीय सरकार, पर्यटन व्यवसायी, सञ्चारकर्मी तथा आम नागरिक सबैको साथ, सहयोग तथा हातेमालो आवश्यक रहेको हुँदा यस ऐतिहासिक स्थलको प्रवर्द्धन गर्नहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौं।

नदी कोरिडोर विकास, सौन्दर्यीकरण र स्थानीय सरकारको भूमिका

दमकको पर्यटनलाई व्यवस्थित र मनमोहक बनाउन बेतानी नदी कोरिडोर र भुतुरे खोला कोरिडोर सौन्दर्यीकरण का प्रारम्भिक कार्यहरू हालै सुरु भएका छन्। यी कोरिडोरहरू भर्खरै प्रारम्भिक चरणमा रहेकाले यिनले अझै पूर्ण र व्यवस्थित स्वरूप पाउन बाँकी नै छ।

यी दुवै नदी कोरिडोरलाई व्यवस्थित तटबन्ध, हरियाली पार्क, साइकल लेन र पदमार्गसहित निर्माण सम्पन्न गर्न सकेमा यसले दमकको वातावरणीय सौन्दर्यलाई नयाँ आयाम दिनेछ। दमक-४ मा रहेका यति धेरै धार्मिक सम्पदा, मन्दिर, गुरुकुल, कुल प्रतिष्ठान र अलेख पार्कजस्ता गौरवमय स्थलहरूलाई समेटेर यस क्षेत्रलाई पूर्वी नेपालकै नमुना धार्मिक पर्यटन हब (Religious Tourism Hub) का रूपमा विकास गर्न स्थानीय सरकार तथा नगरपालिकाले गम्भीर र ठोस कदम चाल्नुपर्ने टड्कारो आवश्यकता छ।

अलेख पार्क आउने पर्यटकहरूले दमकका यी प्रमुख आकर्षणहरूको सहज भ्रमण गर्न सक्नेछन्:

दमक भ्यु टावर (Damak View Tower): तराई र चुरे पहाडका मनोरम दृश्यहरू अवलोकन गर्न सकिने नेपालकै भव्य १८-तले पर्यटकीय टावर।
हिमालय महालक्ष्मी चिया बगान (Damak Tea Garden): उत्तरतर्फ फैलिएको मनमोहक हरियाली चिया बगान, जहाँ बिहानी पदयात्रा र फोटोग्राफीका लागि उपयुक्त वातावरण छ।
काशी गार्डेन (Kashi Garden): पारिवारिक जमघट, प्राकृतिक बगैँचा र विश्रामका लागि लोकप्रिय आतिथ्य गन्तव्य।

आसपासका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यहरू (Nearby Destinations)

गन्तव्य	दूरी र अवस्थिति	मुख्य आकर्षणहरू
श्री कृष्ण मन्दिर	दमक-४, राजमार्ग नजिक (~२ कि.मी.)	ऐतिहासिक मन्दिर, कृष्ण जन्माष्टमीको भव्य मेला र दैनिक सन्ध्या आरती।
भट्टराई, दाहाल, पोखरेल कुल प्रतिष्ठानहरू	दमक-४ तथा आसपासका क्षेत्रहरू	कुल मन्दिरहरू, वशिष्ठ गुरुकुल, धार्मिक अनुष्ठान भवन र बन्धु भेलाका केन्द्रहरू।
दमक भ्यु टावर	उत्तरतर्फ, बेलडाँगी मार्ग (~२ कि.मी.)	तराईका समथर फाँट र चुरे पर्वतमालाको ३६०-डिग्री अवलोकन।
दमक चिया बगान र काशी गार्डेन	दमक (~२ कि.मी.)	विशाल चिया बगान, पारिवारिक आतिथ्य, र बेतानी कोरिडोरको मनोरम वातावरण।
जामुनखाडी सिमसार	पूर्व राजमार्ग हुँदै सुरुङ्गा, कन्काई (~२५ कि.मी.)	जामुनखाडी सिमसार: जमुना पोखरीमा डुङ्गा सयर, मिनी-चिडियाखाना र पारिवारिक वनभोज स्थल।
धिमाल जाति सांस्कृतिक संग्रहालय	आसपासका क्षेत्रहरू	आदिवासी धिमाल जातिको ऐतिहासिक पहिचान, परम्परागत औजार, पहिरन र संस्कृति।

भ्रमण सुझावहरू (Travel Tips – Do’s and Don’ts)

गर्नुपर्ने कुराहरू (Do’s)

आश्रम परिसरको पवित्रता, शान्त वातावरण र साधुहरूको नित्य ध्यान अनुष्ठानको पूर्ण सम्मान गर्नुहोस्।
सूर्योदय र सूर्यास्तको समयमा प्रकृतितर्फ फर्केर गरिने विशेष प्रार्थना तथा ध्यान सत्रमा सहभागी हुनुहोस्।
परिसरभित्र केवल सात्विक तथा पूर्ण शाकाहारी आचरणको पालना गर्नुहोस्।

गर्न नहुने कुराहरू (Don’ts)

परिसरभित्र धूम्रपान, मद्यपान, मांसाहार वा कुनै पनि प्रकारका अखाद्य वस्तु लैजान पूर्ण निषेध छ।
तपस्वी साधुहरूको समाधि स्थल तथा ध्यान कक्षमा होहल्ला, अनावश्यक फोटोसेसन वा फोहोरमैला नगर्नुहोस्।

यातायात र पुग्ने माध्यम (How to Reach?)

सडक मार्ग: पूर्व-पश्चिम महेन्द्र राजमार्गको दमक चोक वा ताराबारी चोकबाट उत्तरतर्फ स्थानीय पक्की/ग्राभेल सडक हुँदै केही मिनेटमै अलेख पार्क पुग्न सकिन्छ। दमक बजारबाट ई-रिक्सा, टेम्पो वा निजी सवारीसाधन सहजै उपलब्ध हुन्छन्।

हवाई मार्ग: काठमाडौंबाट नजिकैको भद्रपुर विमानस्थल (झापा) वा विराटनगर विमानस्थल (मोरङ) मा अवतरण गरी राजमार्ग हुँदै १ देखि १.५ घण्टाको गाडी यात्रामा दमक आइपुग्न सकिन्छ।

स्थानीय निकाय तथा सम्पर्क विवरण

संस्थागत, आध्यात्मिक तथा स्थलगत समन्वयका लागि सम्पर्क विवरण:

संस्था: अलेख धर्म सेवा समाज, केन्द्रीय कार्यालय, दमक-४, ताराबारी, झापा
अध्यक्ष (अलेख धर्म सेवा समाज): मान्ध्वज कार्की (भुपाल) — फोन: +९७७ ९८५२०२४२९४
स्थानीय निकाय: दमक नगरपालिका वडा नं. ४ कार्यालय, झापा, कोशी प्रदेश
दमक नगरपालिका कार्यालय: फोन: ०२३-५८०१४४ / ०२३-५८०२५५
इलाका प्रहरी कार्यालय दमक: १०० / ०२३-५८०१११
पर्यटक प्रहरी हटलाइन: ११४४ (टोल-फ्री)

प्राय: सोधिने प्रश्नहरू (FAQs)

अलेख महिमा धर्मको मुख्य दर्शन के हो?

यस धर्मले ईश्वरलाई ‘अलेख’ अर्थात् निराकार र निर्गुण मान्दछ। यसमा मूर्तिपूजा, बलिप्रथा र जातपातको पूर्ण निषेध गरी सम्पूर्ण मानव जातिबीच समानता र प्रकृतिको आदरलाई प्राथमिकता दिइन्छ।

दमकको अलेख केन्द्र स्थापनामा कसको मुख्य योगदान रहेको छ?

वि.सं. २०३२/३३ सालमा समाजसेवी स्व. पहलमान कार्कीले आफ्नो करिब डेढ बिघा जग्गा दान गरेर यस केन्द्रीय कार्यालय, मन्दिर आश्रम र साधना स्थलको जग बसाल्नुभएको थियो।

ओडिशाबाट साधुहरू कहिले आउने गर्छन्?

भारतको ओडिशाबाट हरेक ३ देखि ६ महिनाको अन्तरालमा ७/८ जना महन्त साधुहरू यहाँ आएर विशेष धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गर्ने गर्दछन्।

सामग्री स्रोत तथा आभार (Content Credit)

सुशील कार्की (Sushil Karki)

युवा नेता, समाजसेवी तथा संस्थाका सचिव, दमक-४, ताराबारी, झापा। यस ऐतिहासिक धार्मिक धरोहर र अलेख महिमा धर्मको प्रामाणिक विवरण उपलब्ध गराउनुभएकोमा हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछौं।

Summary in English

Located in Tarabari, Damak-4 (Jhapa District), Aalekh Park and the Central Office of Aalekh Dharma Sewa Samaj in Nepal serves as Nepal’s premier headquarters for Mahima Dharma (Aalekh Panth)—a 19th-century reformist spiritual movement founded by Mahayogi Mahima Swami and popularized by blind saint-poet Bhima Bhoi in Odisha. Rejecting idol worship, caste hierarchy, and rituals in favor of formless (Nirakara) devotion and social equality, the sanctuary was established through the generous donation of 1.5 bighas of land in 1975/76 AD by late Pehelman Karki. Featuring the sacred samadhi shrines of 8–9 revered ascetic saints and hosting regular spiritual retreats conducted by 7–8 Mahant Sadhus arriving from Odisha every 3–6 months, the sanctuary attracts thousands of pilgrims across Nepal and India. Nestled alongside a rich cluster of regional heritage institutions—including Krishna Mandir, Bhattarai, Dahal, and Pokhrel Kul Sansthas, Basistha Gurukul, Dhimal cultural sites, ongoing Betani-Bhuture river corridors, Damak View Tower, and Kashi Garden—Damak Ward-4 possesses immense untapped potential, requiring concerted local government initiatives and public collaboration to develop it into a model religious tourism hub in Eastern Nepal.

🎉 Festive Season Partner Special

Own a Hotel, Resort, Cafe, Restaurant, Homestay, Lodge, or Trek Agency Near This Location?

List your business on Nepal Tourism Hub to get discovered instantly by travelers visiting this area. Keep 100% of your booking revenue with zero middleman commissions.

✓ Free Festive Listing

✓ Direct Traveler Contacts

✓ 0% Commission

Add Business Listing → Submit Destination

📢 Want to Place a Featured Banner Ad?

Link directly to your product, services, or booking page on our platform.

Connect via WhatsApp 💬

Create & Explore Tourism Destinations Around Nepal

Aalekh Park, Damak

Explore Local Stories & Expert Travel Guides

Verified Listing

Aalekh Park, Damak

Explore Local Stories & Expert Travel Guides

Sign In..

Sign up to create your account